سایت 19 بهمن

سه رساله

( گوشه هائی از "مبارزه ی ایدئولوژیک")

به خاطره ی:

چریک فدائی خلق رفیق کبیر حمید اشرف

از رهبران سازمان چریک های فدائی خلق ایران تقدیم می شود

óóóóóóóóóóóóóóóóóóóóóóóó

از انتشارات چریک های فدائی خلق ایران

سال 42 مبداً یک رشته تحولات اجتماعی در ایران است. "انقلاب سفید" شاه مناسبات فئودالی را در عمده ی نقاط روستائی از بین بُرد و رابطه ی خلق ما با امپریالیسم نه تنها وارد مرحله ی جدیدی شد، بلکه اشکال این رابطه در جهت بسط سلطه ی سرمایه ی امپریالیستی و سرمایه های وابسته به آن تحول یافت. احداث کارخانه ها هرچه بیشتر از جانب امپریالیست ها و ایادی شان، رشد روزافزون سرمایه گذاری های خارجی و داخلی و پُرشدن بازار از کالاهای امپریالیستی از جمله مختصات اقتصادی این دوران است. اعمال دیکتاتوری خشن همراه با رشد و بسط سلطه ی امپریالیستی و سرمایه ی وابسته به آن ادامه یافت. در همان حال که این تغییر و تحولات انجام می پذیرفت، جنبش های پراکنده ی مردمی از جمله قیام 15 خرداد با خشونت کامل سرکوب می شد. سرمایه ی امپریالیستی برای گسترش هر چه بیشتر خود که با فقر و سیه روزی هر چه افزون تر اقشار و طبقات مختلف خلقی ملازمه داشت، می بایست سلطه ی پلیسی و سرکوب سیستماتیک خود را گسترش می داد.

در عرصه ی مبارزه ی طبقاتی، سال 42 مبداً فروکش کردن مبارزه ی فعال انقلابی از جانب توده های ماست. مبارزان "پیر و خسته" نیز گود را ترک می گویند و حاکمیت امپریالیستی شبکه ی پلیسی وسیعی را در همه جا می گستراند. جنبش نوین کمونیستی ایران، در چنین شرایطی شکل گیری خود را آغاز نمود.

این جنبش جوان و نو پا می بایست با مشکلات فراوانی مقابله می کرد. از یک طرف سلطه ی شدید پلیسی، و پیگردهای پلیسی، فقدان هر گونه آزادی دموکراتیک، رابطه ی این جنبش را با توده ها مشکل می کرد و جنبش می بایست با راه جوئی های عملی و انقلابی این مشکلات را حل می کرد. از سوی دیگر به علت تغییر و تحولات حاصل از "انقلاب سفید" می بایست به مسائل نظری فراوانی پاسخ می گفت و در انجام این وظایف می بایست دشواری های فراوانی را تحمل می کرد.

رفیق مسعود احمدزاده در اثر خود "مبارزه ی مسلحانه، هم استراتژی، هم تاکتیک" واقعیات آن روز را چنین جمع بندی می کند: "بدین ترتیب در شرایط اختناق و ترور در شرایط شکست مبارزه ی خلق ما، و در شرایطی که روشنفکران انقلابی عمدتاً فاقد هر گونه سابقه ی تئوریک و تجربی بودند، کار از نو باید شروع می شد، پس جنبش نوین کمونیستی پا گرفت، تجمع ساده ی نیروها آغاز شد، هدف از این تجمع نه جمع آوری نیرو و تعرض دوباره، بلکه تعمیق در شرایط و پیدا کردن راه نوین مبارزه بود".

رفقای ما(1) در چنین شرایطی کار خود را آغاز نمودند، همان طور که رفیق مسعود اشاره می کند، اساساً جنبش کمونیستی ایران فاقد هر گونه سابقه ی تئوریک و تجربی بود. کلمه ی هر گونه در بیان رفیق رساننده ی دقت خاصی است. در حقیقت تنها پیشاهنگ پرولتاریا می توانست سابقه ی تئوریک مبارزاتی را ایجاد کند، و این خود مستلزم وجود یک سازمان انقلابی راستین بود. سازمانی که تئوری درست و صحیح داشته باشد- در عصر ما، تئوری مارکسیسم- لنینیسم را- تا در پرتو آن بتواند عمل را تجزیه و تحلیل کند. سازمانی که فعالانه در مبارزه ی طبقاتی پرولتاریا شرکت جوید، با آن رابطه ی محکم برقرار کند و با اتکاء به نیروی او و متحدان اش قصد تحقق آرمان های والای این ستمکش ترین طبقه ی جامعه را بنماید. سازمانی که تعهد و رسالت خود را در قبال طبقه ی کارگر خویش یک لحظه فراموش ننماید، و با مارکسیسم- لنینیسم نه از زاویه ی دید تنگ و تمایلات حقیر، بلکه در وسعت و گستردگی آن و براساس جوهر طبقاتی بی چون و چرا، و صریح آن برخورد نماید. متأسفانه خلق ما فاقد چنین سازمانی بود.

حزب توده، که مشهورترین و وسیع ترین سازمان به اصطلاح چپ در ایران بود، نمی توانست مرجع قابل قبولی برای ما باشد. در رابطه با کمیته ی مرکزی خائن حزب توده ایران، رفقای ما خیلی زود توانستند مرزبندی خود را روشن کنند و بعدها هر چه بیشتر آن را تعمیق بخشند. یک رشته مشاهدات عینی و دلایل نظری به رفقای ما کمک می کرد تا موضع خود را نسبت به این جریان منحط ایدئولوژیک- سیاسی روشن سازند. اولاً این اصل که معیار سنجش یک سازمان انقلابی بر حد توانائی سازمان مذکور در ایجاد دگرگونی های انقلابی قرار دارد، مسائل بسیاری را روشن می نمود، حتی شناخت بسیار کم از سوابق حزب توده و وقایع سیاسی، همچنین مشاهده ی وضعیت مبارزه ی طبقاتی جامعه در مقطعی که ما آغاز به کار نمودیم، این نکته را کاملاً روشن می ساخت که حزب مذکور نه تنها قادر به ایجاد دگرگونی های انقلابی در جامعه ی ما نگشت، بلکه به واسطه ی اعمال مشی اپورتونیستی خود برای مدت زمانی باعث بی اعتبار شدن کمونیست ها در نزد توده ها شد. در ثانی رفقای ما نمی توانستند نقش حزب توده را در شکست مبارزه ی خلق ما به هنگام وقوع کودتای 28 مرداد نادیده بگیرند(2). اما از نظر رفقا این موضوع آن قدر مهم نبود که برخورد حزب با این تجربه اهمیت داشت. لنین می گفت: "روش حزب سیاسی نسبت به اشتباهات خود یکی از مهم ترین و صحیح ترین معیارهای جدی بودن حزب و اجرای عملی وظایف وی نسبت به طبقه ی خویش و توده های زحمتکش است. اعترافات آشکار به اشتباه، کشف علل آن، تجزیه و تحلیل اوضاع و احوالی که موجب این اشتباه شده است، بحث و مذاکره ی دقیق در اطراف وسایل رفع اشتباه – این است علامت یک حزب جدی، این است اجرای وظایفی که وی برعهده دارد، این است تربیت و تعلیم طبقه و سپس توده ها (3) و حزب توده چنین نکرد، زندگی و حیات بی فایده اش عملاً ثابت نمود که به هیچ وجه دل مشغول م- ل و آرمان های پرولتری نیست، و انگار رسالتی جز خیانت به خلق و طبقه ندارد.

رفیق مسعود دراین رابطه در اثر خود "مبارزه ی مسلحانه، هم استراتژی، هم تاکتیک " به این جنبه ی مسئله به نحوی دقیق و جامع اشاره می کند. رفیق مسعود نوشت: "کودتای امپریالیستی 28 مرداد موجب از هم پاشیدن تمام سازمان های سیاسی ملی و ضد امپریالیستی گردید. تنها نیروئی که می توانست از این شکست درس بگیرد و براساس تحلیل آن یک خط مشی متناسب با شرایط نوین اتخاذ کند و رهبری نیروهای ضدامپریالیستی را که واقعاً آماده ی مبارزه بودند در دست بگیرد، یک حزب پرولتری بود. اما متأسفانه خلق ما فاقد چنین سازمانی بود، و رهبری حزب توده که فقط کاریکاتوری بود از یک حزب مارکسیست- لنینست، تنها توانست عناصر فداکار و مبارز حزب را به زیر تیغ جلادان بیاندازد و خود راه فرار در پیش گرفت".

همان طور که مشاهده می شود در این جا رفیق مسعود به نحوه ی برخورد حزب با شکست 28 مرداد می پردازد و آن را تقبیح و محکوم می کند. زمان نشان داد که دارودسته ی مذکور نه تنها پتانسیل انقلابی بخش های وسیعی از جامعه ی ما، از جمله طبقه ی کارگر ایران را در یک دوره ی تمام به هرز ُبرد، بلکه هیچ گاه کوششی درجهت درس آموزی از تجربیات منفی خود نکرد، امری که برای ارتقا ی جنبش حیاتی بود. اما دلایل دیگری نیز به رفقای ما کمک می کرد تا هر چه بیشتر و عمیق تر مرزبندی خود را با حزب توده روشن کنند. از جمله ی آن ها، مرزبندی رویزیونیسم خروشچفی با مارکسیسم- لنینیسم انقلابی در این مقطع از زمان است. حزب توده با جانبداری از رویزیونیسم خروشچفی چهره ی واقعی خود را هر چه بیشتر عیان کرد. اشاعه و پخش آثار ضدرویزیونیستی، و افشا ی چهره ی ضد م- ل آن، توأم شدن این لفافه نظری با سیاست های عملی فرصت طلبانه، عدم حضور مادی کمیته ی مرکزی در ایران و تعطیل تمام فعالیت های اش در ایران، همه و همه کمک می کرد تا نیروهای انقلابی قاطعانه آن را به عنوان یک حزب انقلابی رد کنند، هر چه روشن تر و قاطع تر مرز خود را با آن تعیین نمایند.

اما رفقای ما خود از گذشته ی حزب توده درس های فراوانی آموختند. رفقای ما این نکته را دریافتند که دارودسته ی مذکور سیاست های خود را نه براساس صف بندی مشخص طبقاتی درون جامعه ی ما و خصلت های ویژه ی آن، نه براساس جوهر ضدامپریالیستی آن، نه براساس منافع مشخص پرولتاریای کشور ما، بلکه براساس نیازمندی های سیاسی دولت شوروی تنظیم می کردند و بعد با تبختر فراوان کوشش می کردند تا حقارت عظیمی را پنهان کنند. با بوق و کرنا تبلیغ انترناسیونالیسم پرولتری را می نمودند و بدین ترتیب تحت پوشش انترناسیونالیسم عمیقاً و اساساً به انترناسیونالیسم واقعی پرولتری لطمه زدند(و می زنند). رفقای ما این نکته را به خوبی دریافته بودند که اساس سیاست های عملی، تابع قانون مندی های درونی هر جامعه ی مشخص است. سیاست های یک پیشاهنگ راستین پرولتری اساساً باید برمبنای چگونگی صف بندی نیروهای انقلابی جامعه، و تمامی نیروهای ضدانقلاب، و با هدف تأمین هژمونی پرولتاریا تدوین شود. در این صورت، این سیاست را تابع منافع خارجی نمودن تحت هر پوششی، حتماً اتخاذ سیاست درست را غیرممکن و همیشه سازمان مورد نظر را از برخورد درست بازمی دارد. بنابراین هیچ سازمان انقلابی نباید سیاست خود را تابع منافع یک کشور خارجی نماید. وقتی سیاست تابع عواملی بیرون از محاسبات طبقاتی و ملی بشود، پس باید لفافه ی ایدئولوژیک آن را نیز از بیرون بیاورد. پس سازمان مذکور هرگز نخواهد توانست یک رابطه ی زنده بین "ایده ی مسجود" و "واقعیت مشخص" برقرار نماید. درنتیجه نمی تواند مارکسیسم- لنینیسم را به عنوان یک رهنمای عمل، برای حل معضلات مشخص مبارزاتی جامعه به کار گیرد. این تجربه به رفقای ما می آموخت که تئوری انقلابی را نمی توان از مسکو، پکن، هاوانا و یا هر جای دیگری وارد کرد، بلکه انقلابیون هر کشور، خود باید با کوشش پی گیر و شبانه روزی خویش با توجه به تجربیات انقلابی پرولتاریا و خلق های سراسر جهان به پرداخت این تئوری انقلابی اقدام نمایند.

براساس این دیدگاه ها رابطه ی رفقای ما با سازمان ها و گروه هائی که درباره ی مسائل مهم جنبش اظهار نظر کرده بودند تا حدود زیادی روشن می شد و چشم انداز وظایفی که برعهده ی آن ها قرار می گرفت هر چه بیشتر وسیع تر می گشت. ما می بایست یک شناخت درست و صحیح از شرایط میهن خود به دست می آوردیم، اما با نظرگاهی که رفقا ی ما نسبت به حزب توده داشتند حتی یک لحظه هم نمی توانستند اساس شناخت و پراتیک خود را بر نتایج به اصطلاح مطالعه و اظهارنظرهای آنان در مورد واقعیات جامعه، قرار دهند. از سوی دیگر با اتکاء به درسی که از گذشته ی حزب توده آموختیم، نمی توانستیم اظهارنظرهای کسانی را که با جایگزین کردن نام ایران به جای چین در آثار رفیق مائو، به خیال خود تحلیلی صددرصد مارکسیستی ارائه می دادند، قبول کنیم. این برخورد در ماهیت امر هیچ تفاوتی با برخورد حزب توده نداشت. خلاصه ی کلام آن که این آثار حاصل مطالعه ی عینی جامعه نبود، بلکه عمدتاً الگوبرداری از شرایط کشورهای دیگر به خصوص "چین" بود.

در آن زمان به هنگام مبارزه ی شدید ضدرویزیونیستی، آثار رفیق مائو در جنبش ما اشاعه پیدا کرد. از یک طرف برخی از تشبهات بین ایران و چین دوران انقلاب و از سوی دیگر سادگی این آثار و خصلت مسائل مطروحه در آن که با بسیاری از مسائل انقلابیون ایرانی پیوند داشت، باعث استقبال نیروهای کمونیستی از آثار رفیق مائو شدند. موضع ما راجع به این مسائل روشن بود. همان طور که گفتیم، ما سرسختانه اعتقاد پیدا کردیم که تنها با مطالعه ی مشخص جامعه ی خود می توانیم به شناخت صحیح و راه حل های درست دست یابیم. رفقای ما به خوبی این حُکم مارکسیستی – لنینیستی را جذب کردند که "حقیقت مشخص است، مجرد نیست". مجموع این دلایل و تجربیات، ما را قادر می ساخت تا هدف خود را بدون ابهام و با قاطعیت روشن کنیم: ما می بایست به مطالعه ی عینی جامعه می پرداختیم، جواب هرگونه سؤال در باره ی نحوه ی مبارزه و دیگر مسائل اجتماعی جز بر این اساس امکان نداشت. در یکی از اولین اسنادی که در آغاز تشکیل گروه بیرون آمد، این طور نوشته شده بود: "اگر از ما بپرسند جامعه ی شما چگونه جامعه ی است، ما می گوئیم هنوز نمی دانیم و در حال مطالعه ایم. اگر بپرسند مشی شما چیست، باز هم جواب می دهیم ما دارای مشی نیستیم، ما در حال مطالعه ایم"(4). اما ما می خواستیم از موضع پرولتاریا مبارزه کنیم، لاجرم می بایست از موضع او و با دیدگاه او پاسخ می گفتیم. تنها سلاحی که برای برآورده کردن این شرط وجود داشت، مارکسیسم- لنینیسم بود. ما می بایست فعالانه آن را می آموختیم، می بایست در این امر پیگیرانه فعالیت می نمودیم... و بدین ترتیب هدف دیگر ما هم روشن شد، آموزش مارکسیسم- لنینیسم. رفیق مسعود بعدها در جزوه ی مبارزه ی مسلحانه هم استراتژی، هم تاکتیک چنین نوشت: "گروه ما نیز با هدف عاجل آموزش مارکسیسم- لنینیسم و تحلیل شرایط اقتصادی میهن ما تشکیل شده بود..." و بدین ترتیب گروه ما کار خود را آغاز کرد.

شناخت صحیح تضاد اصلی جامعه چندان مشکل نبود. این مسئله را جنبش کمونیستی جهانی، به ویژه جنبش های چین و ویتنام، روشن کرده بودند. از روی مطالعه ی آثار و اسناد این جنبش ها، مثلاً مطالعه ی آثار رفیق مائو، این مسئله به سادگی فهمیده می شد که تضاد اصلی در جوامعی که تحت سیطره ی امپریالیسم به سر می برند، تضاد بین خلق و امپریالیسم است. حتی آشنائی کلی با تاریخ معاصر ایران و سطح خاصی از مطالعه و مشاهدات عینی نشان می داد که این حُکم در جامعه ی ما نیز صادق است. اما درک کلی این تضاد نمی توانست راه گشای حل معضلات باشد. ما می بایست به سؤالات دقیق تری جواب می دادیم. هم خصلت مسائل مطروحه برای نیروهای جنبش کمونیستی و هم مطالعات خود ما نشان می داد که پاسخ گوئی دقیق به این سؤالات در گرو تحلیل "رفرم سفید" است. ما می بایست موضع و نظر خود را راجع به این اصلاحات روشن می کردیم. ما به این نتیجه رسیده بودیم که روشن کردن این مسئله دارای نتایج عملی بسیار مهمی است. مشاهدات ما نشان می داد که اصلاحات ارضی در روابط اجتماعی ما و روابط طبقاتی، و رابطه ی خلق ما با امپریالیسم، تغییر و تحولاتی ایجاد کرده است. می بایست از یک سو این مسئله را مورد مطالعه قرار می دادیم که این تغییر و تحولات چه اثراتی بر روی ترکیب بندی طبقاتی جامعه ایجاد کرده است و از سوی دیگر این تغییر چه تاًثیری بر روی مبارزات طبقاتی و ملی جامعه ی ما گذاشته است. شناخت هر چه دقیق تر ماهیت این "اصلاحات" ضرورت خود را نشان می داد. تنها مطالعه ی ماهیت و محتوای مشخص این اصلاحات بود که می توانست زمینه ی مبارزاتی و پتانسیل مبارزاتی درون جامعه ی ما را روشن سازد.

در برخورد با رفرم از همان ابتدا در درون جنبش نظرگاه های متفاوتی ابراز شد. در آستانه ی رفرم، اکثریت قریب به اتفاق نیروهای سیاسی (شاید بتوان گفت همه ی نیروهای سیاسی) عدم توانائی خود را در برخورد انقلابی و صحیح با رفرم نشان دادند. شعار "اصلاحات ارضی بله، دیکتاتوری نه" از جمله شعارهائی است که کنه مغز عتیق آنها را آشکار می کند. همان طور که مشخص است، در این شعار اصلاحات ارضی با همان محتوای امپریالیستی و محمدرضاشاهی اش مورد تأئید قرار می گرفت، تغییرات حاصله پذیرفته می شد و تنها چیزی که باقی می ماند "دیکتاتوری فردی شاه " بود. این شعار که توسط نیروهای مختلف ارائه می شد، درحقیقت امر کرنشی در مقابل امپریالیسم بود.

حزب توده مثل همیشه از همان "ابتدا" (توده ای ها خیلی غَره اند که از"همان ابتدا" موضع خائنانه ی خود را در باب هر مسئله بیان می کنند) تغییرات مزبور را "مثبت" تلقی کردند و ندا در دادند که فئودالیسم در ایران از بین رفته و "سرمایه داری" آغاز به رشد نموده است. این تئوری خیلی موذیانه اصلاحات ارضی و محو فئودالیسم در ایران را همطراز با محو فئودالیسم در غرب قرار می دهد، منتها با "ویژگی ها و خصائص" ناشی از جامعه ی ما. ببینیم از این تئوری چه نتایج جالبی به دست می آید.

اگر این درست است که فئودالیسم نابود شده و "سرمایه داری" با همان خصائص اساسی سرمایه داری غرب، رو به رشد نهاده است، پس طبق تمامی احکام ماتریالیسم- تاریخی می توان چنین وانمود ساخت که شرایط عینی برای یک تغییر و تحول انقلابی و بنیادی از بین رفته است و در نتیجه انقلابیون باید بکوشند تا در حوزه های روبنائی فعالیت خود را محدود ساخته و یا فوق اش خواستار یک سری اصلاحات بیشتر برای "بهبود" بیشتر وضع زندگی توده ها گردند تا این "سرمایه داری" پرولتاریا را پرورش دهد و در زمان موعود، آن هنگام که رشد تاریخی به حد معینی رسید، بتوان به مبارزه ی قطعی علیه نظام دست زد. اگر این درست است که فئودالیسم از بین رفته و "سرمایه داری" رو به رشد نهاده است، پس هر کمکی برای رشد این سرمایه داری می تواند انقلابی توجیه پذیر باشد. و بدین ترتیب ( ُلپ کلام این جاست) تمام کمک های "کشورهای برادر" به شاه جلاد به عنوان کمک های انقلابی جازده می شود. اگر این درست است که فئودالیسم از بین رفته و "سرمایه داری" تازه آغاز به رشد کرده و این سرمایه داری با "اصلاحات ارضی" حُسن نیت خود را نشان داده است و به همین جهت "مثبت" است، پس دهقانان که وسیع ترین نیروهای انقلابی جامعه را به هنگام سلطه ی فئودالیسم تشکیل می دادند، اکنون از عرصه ی مبارزه خارج گشته اند و معلوم است به خاطر عدم رشد کافی سرمایه داری، پرولتاریا نیز هنوز آنقدر رشد نکرده است که بتواند رسالت تاریخی خود را انجام دهد، پس باید صبر کرد و متتظر ماند تا این شرایط تاریخی پخته شود و پرولتاریا به رشد تاریخی خود برسد. بدین ترتیب از همه ی این ها، که صغرا وکبرای سنجیده ای است و به خوبی کنار هم نهاده شده، نتایج عملی گران قدری!! بیرون می آید و امکان آن پیدا می شود که تا هرگونه بی عملی به گردن "شرایط" گذاشته شود! امکان آن پیدا می شود که تا هرگونه تحرک انقلابی و فعالیت انقلابی با انگ "اراده گرائی"،"ماجراجوئی" ،"چپ روی" تقبیح شود و امکان آن پیدا می شود تا انطباق آن ها با سیاست اربابانشان توجیه تئوریک شود، بهترین"عمل" لمیدن در گوشه ای آرام از این دنیای پُرآشوب بود. می بینیم که همطراز قراردادن و یکی گرفتن رشد سرمایه داری در ایران دارای چه نتایج عملی "سودمندی" است. اگر این الگوبرداری موذیانه چنین نتایجی داشت، در مقابل نیز جریان ها و گروه هائی بودند که می خواستند با انکار هرگونه تغییر و تحول در جامعه ی ما، ایران را به قواره ی چین درآوردند. اگر ایران تمام مختصات چین را دارا می بود، آن وقت تمام شیوه ها ی عملی آنجا نیز بدون هیچ پرداختی برای ما معتبر می شد. از نظر منطق تفکر، علیرغم تخالف ظاهری شدیدی که در نظر اول به چشم می خورد، این دو ماهیتی یکسان دارند. زیرا با اندکی دقت، شیوه ی ا ستدلال جریان دوم آشکار می شود: اگر تحولات، ادعائی درست باشد، آنوقت همه ی حرفهای حریف و نتایج عملی آن نیز درست از آب در می آمد، ولی مسئله این است که اصلاً تحولاتی انجام نگرفته است. یعنی با انکار تحولات، در واقعیت امر کوشش داشت تا از پذیرفتن نتیجه گیریهای عملی جریان اول سر باز زند(5).

اما بر خورد گروه ما با مسئله، بگونه ای دیگر بود... رفیق مسعود بعدها نوشت: "برخورد با واقعیات کنونی، نظرگاه متفاوتی می طلبد"... و بعد در مقابل، این سؤالات را مطرح نمود: "اما بر خورد درست چیست؟ نمی توان گفت که تغییراتی روی داده، فئودالیسم اساساً از میان رفته، اما انقلاب مسلحانه ضرورت خود را از دست نداده است و لحظه ی مبارزه ی قطعی به عقب نیافتاده؟ آیا از بین رفتن یک تضاد و آمدن تضاد جدید، تغییری در تضاد اصلی جامعه ی ما داده است یا همین تضاد را شدت و حِدت بخشیده است؟( تاًکید از نویسنده ی این مقاله است).

درحقیقت، مطالعه ی "انقلاب سفید" و هسته ی اساسی آن یعنی اصلاحات ارضی در پرتو این سؤال انجام پذیرفت: "در ماهیت پدیده، یعنی تضاد اصلی آن، چه تغییری رخ داده است؟ حل این مسئله، بسیاری از مسائل دیگر را حل می کرد. رفقای ما در پایان مطالعات خود به این نتیجه رسیدند: "هدف از اصلاحات ارضی، بسط سلطه ی اقتصادی، سیاسی، فرهنگی سرمایه داری بوروکرات و وابسته در روستاها بوده است. هدف از اصلاحات ارضی نه دواکردن دردی از دردهای بیشمار دهقانان (که بدین طریق بتوانند با جلب حمایت دهقانان از رژیم زمینه ی انقلاب را در روستاها از بین ببرند)، بلکه رژیم به علت ماهیت خود تنها با سرکوب و ستم اقتصادی، سیاسی و فرهنگی هر چه بیشتر و گسترش نفوذ شاخه های خود در روستاها و بسط سلطه ی بوروکراسی فاسد، می توانست به سرکوب زمینه ی انقلاب در روستاها دست بزند".

در اینجا یک بینش عمیق طبقاتی و یک بینش دقیق فلسفی خود را نشان می دهد . رفقای ما می بایست خصلت تاریخی این رفرم را برای خود روشن می ساختند. و اما چه زمانی می توانستند به چنین سؤالی پاسخ گویند؟ وقتی که ماهیت و محتوای طبقاتی این رفرم را معلوم می کردند، وقتی که آن ها به این سؤال جواب می دادند: این رفرم باعث تقویت موقعیت اقتصادی- سیاسی چه طبقاتی از جامعه شد؟ اگر رفرم، مواضع اقتصادی- سیاسی طبقات مظلوم و فرودست و مترقی جامعه را تقویت کرده بود، آن وقت می توانستیم آن را رفرمی مترقی بنامیم و اگر مواضع طبقات فرادست و ارتجاعی را، آن وقت رفرمی ارتجاعی می بود... رفقای ما از روی مشاهدات و تجربیات عینی و براساس مطالعات خویش، یک لحظه شک نکردند که اصلاحات ارضی باعث تغییر و تحولاتی در جامعه شده است و در عمده نقاط ایران تضاد بین دهقانان و فئودالها را از بین بُرده. آن چه برای آن ها مهم بود درک ساده انگارانه ی این حقیقت نبود، بلکه به دنبال آن از خود سؤال می کردند: این تضاد به نفع چه طبقه یا طبقاتی حل شد؟ در این دید طبقاتی عمیق، این بینش فلسفی دقیق نهفته است که به هنگام مطالعه ی هر پدیده، تنها کافی نیست که به شناخت تغییر یک تضاد، حل یک تضاد و جایگزین گشتن تضاد دیگر اکتفا شود، بلکه باید این مسئله را هم مورد مطالعه قرار داد که تضاد مذکور در چه جهتی حل شده است. تنها مطالعه ای از این دست می تواند راهگشای شناخت درست پدیده و جهت حرکت آینده ی آن باشد(6).

وقتی رفقای ما می گویند هدف اصلاحات ارضی بسط سلطه ی اقتصادی، سیاسی، فرهنگی... بود، جهت حل تضاد را مشخص می کنند. فهم محتوا و ماهیت اصلاحات ارضی از یک طرف نظر رفقای ما را نسبت به تحولات جامعه روشن ساخت و هم آن ها را قادر نمود تا با توجه به ناهمانندی های موجود بین جریان ها و گروه ها موضع خود را در این منظومه ی روابط روشن سازند. درحقیقت، پاسخ به این سؤال (رفرم ارتجاعی بود یا مترقی؟) مرزبندی ما را با نیروهای دیگر مشخص می کرد.

جریاناتی که اعتقاد داشتند رفرم ارضی تضاد بین فئودالیسم و دهقانان را حل کرده است، بعد نتیجه می گرفتند که دهقانان از عرصه ی مبارزه بیرون رفته اند و برای بازگشت دوباره ی آنها به عرصه ی مبارزه باید یک دوره ی تاریخی را از سر گذراند، بطور منطقی به این نتیجه می رسیدند که رفرم محتوائی ترقی خواهانه داشته و در یک کلام، رفرم ارضی، رفرمی "مترقی" بوده است. طبق تفکر مارکسیستی، حُکم مزبور این معنی را می دهد که مواضع اقتصادی- سیاسی دهقانان، که یکی از طبقات محروم و کثیرالعده ی اجتماعی بودند، ارتقاء یافته است.

اما دیدیم که رفقای ما چگونه به واسطه ی درک عمیق طبقاتی خویش توانستند به این مسئله پاسخ صحیح دهند. اپورتونیست های راست و چپ که هر یک می خواستند براساس تمایلات عملی خود و بدون مراجعه و وارسی دقیق و تحلیل عملی واقعیت، نظرگاه خود را ابراز کنند، نتوانستند از چنین تناقص هایی که در آن اسیر شده بودند، بیرون آیند. درهرحال رفقای ما براساس یک بینش درست طبقاتی و فلسفی و آشنائی و درک تزهای لنین درباره ی امپریالیسم و به پشتوانه ی مطالعات عینی و غنا دادن هر چه بیشتر نظرات خود در مورد عصر امپریالیسم توانستند تا از خطای بزرگ همسان شمردن و یکی گرفتن سرمایه داری غرب با سرمایه داری ایران در امان بمانند. نظرگاه فوق (منظور،همسان گرفتن سرمایه داری ایران است) نه تنها بر واقعیات انطباق نداشت، بلکه درست به همین دلیل نتایج عملیش هلاکت بار بود.

بعد از رسوخ ایده های شهید جزنی در "سازمان" و مغلوب شدن دیدگاه انقلابی رهبران بزرگ ما چون رفیق مسعود احمدزاده، رفیق پویان، رفیق عباس مفتاحی، رفقای سطح رهبری سازمان در مباحث خود استدلال می کردند "به روستا برویم چه کنیم، ما برای روستائیان شعاری نداریم" از همان دید نادرست و غلط نسبت به واقعیات جامعه ی ایران و شناخت روابط طبقاتی آن نشأت می گرفت.

درهرحال رفقای ما به این نتیجه رسیدند که اصلاحات ارضی"نه برای دواکردن دردی از دردهای بی شمار دهقانان، بلکه برای بسط سلطه ی هر چه بیشتر سرمایه بود". این درست است که روابط فئودالی نابود شد و دهقان از قید فئودال آزاد شد، ولی بلافاصله و از همان آغاز سلطه ی سرمایه ی مالی جاگزین آن گردید. رفقای ما به اهمیت روشن شدن این مسئله توجه کافی داشتند. رفیق مسعود در اثر خود "مبارزه ی مسلحانه- هم استراتژی، هم تاکتیک" با آوردن قطعه ای از کتاب "هجدم برومر..." اثر مارکس، و مقایسه ی واقعیات و ماهیت اصلاحات ارضی در فرانسه و واقعیت و ماهیت اصلاحات ارضی در ایران، کوشش نمود تا این مسئله را روشن سازد که حتی "عمیق ترین" مارکسیست- لنینیست های ایران!! نیز نتوانستند آن را بفهمند و در نتیجه ی این ناتوانی، سازمان ما به طرف دره ی هولناکی سوق داده شد.

رفیق مسعود با استفاده از این قطعه از کتاب "هجدهم برومر..." - که در مناسبت ترین جای ممکن به آن استناد گردید- ضمن آن که توانائی ذهنی عمیق خود و رفقای همفکرش را نشان داد، بسیاری از ایده های خود را نیز بیان نمود. در این قسمت با نقل تحلیل مارکس، رفیق می کوشد تا تفاوت های اساسی اصلاحات ارضی بورژوازی کلاسیک را با اصلاحات ارضی انجام شده در ایران و نتایج متفاوت آنها را نشان دهد. مسائل عدیده ای در این قطعه مطرح می شود، اما مسئله ی اساسی، کیفیت سرمایه در این دو دوره ی تاریخی است. تز کلی این است که در آن جا اصلاحات ارضی دهقانان را از قیدوبندهای روابط فئودالی آزاد می سازد و ناپلئون شرایطی را که دهقانان در پرتو آن می توانستند از زمینی که تازه نصیبشان شده بود با دلی آسوده بهره بردارند و شور جوان مالک شدن را احیاء کنند، تحکیم و تنظیم کرد"(7). این جملات چه معنائی دارند؟ این که زمین همچنان به عنوان عامل عمده ی تولید در روستا باقی ماند و تحت مالکیت دهقانان در آمد و درضمن نیروی سیاسی حاکم بر جامعه از این روابط جدید مالکیت حراست می نمود. و یا "شکل ناپلئونی مالکیت که در آغاز قرن نوزدهم لازمه ی آزادی و ثروتمند شدن روستائیان فرانسه بود، طی این قرن به عامل بردگی و فقر آنان بدل گردید"(8).

می بینیم که اصلاحات ارضی باعث آزادی و ثروتمند شدن روستائیان فرانسه شد... در تمامی این قطعه، نکته ای که جلب نظر می کند این است که بعد از اصلاحات ارضی هنوز سرمایه بر روابط روستا مسلط نشده بود و می بایست پروسه ای نسبتاً طولانی طی شود تا سرمایه بتواند سلطه ی خود را بر روابط روستا تاًمین نماید و در مرحله ای دهقان می توانست با دلی آسوده از زمین خود بهره گیرد و سرمایه نیز از این روابط جدید حراست می نمود. این رابطه ی سرمایه با خُرده مالک آن زمان یک نتیجه ی مهم ببار می آورد، مارکس خود این نتیجه را بیان می کند: "بدین سان منافع دهقانان برخلاف زمان ناپلئون دیگر با منافع بورژواری، با منافع سرمایه هماهنگی ندارد، بلکه با آن در تضاد است". رفیق مسعود در اثر خود بر این نکته تاًکید ورزید، در فرانسه منافع طبقاتی دهقانان با بورژوازی در آغاز اصلاحات ارضی هماهنگی داشت و حال آنکه ما در بررسی اصلاحات ارضی و نتایج آن مشاهده می کنیم که این منافع نه تنها با منافع سرمایه ی امپریالیستی و سرمایه های وابسته به آن هماهنگی ندارد، بلکه در تخالف شدیدی است. اساساً اصلاحات ارضی در اینجا به منظور آن صورت گرفته تا حوزه های هر چه گسترده تری را برای استثمار هرچه بیشتر خلق توسط سرمایه بگشاید. در فرانسه ی عصر ناپلئون سرمایه نه به آن حد از رشد خود رسیده بود و نه نیاز آن را داشت که برای بسط بیشتر خود به روستا حمله ور شود. اما در اینجا، در "انقلاب سفید" از همان ابتدا، از همان لحظه ی تقسیم زمین، یوع سرمایه به گردن خُرده مالک انداخته می شود و از همان ابتدا با لغو مالکیت فئودالی، زمین نیز به عنوان عامل عمده ی تولید نفی گردیده و سرمایه جایگزین آن می شود. سرمایه در عصر انحصار است، یعنی در حدی عالی از رشد خود. دهقان خُرده مالک شده، هر چه بیشتر در شبکه ی روابط کالائی قرار می گیرد و برای پیشبرد تولید و بازتولید خود احتیاج به سرمایه پیدا می کند. او این سرمایه را از بانک و یا از رباخواری می تواند تاًمین کند. او از همان ابتدا مجبور است تا بخش اعظم مازاد کار خویش را در دیگ سرمایه بریزد (در بسیاری مواقع همه ی آن را) و به همین جهت و در نتیجه ی فهم همین واقعیات بود که رفقای ما می گفتند اصلاحات ارضی، نه برای دواکردن دردی از دردهای دهقانان، بلکه برای بسط سلطه ی امپریالیسم انجام پذیرفت. این نتایج برای ما روشن می ساخت که رفرم سفید، نه "عقب نشینی" امپریالیسم و ارتجاع، بلکه "تعرض" هرچه بیشتر آنها به خلق بود.

در جنبش کمونیستی ایران برحسب جوابی که نیروها به این سؤال می دادند (اینکه رفرم "عقب نشینی" است و یا "تعرض" به منافع خلق) به دو قطب گوناگون تقسیم می شدند. بعدها شهید جزنی از تز "عقب نشینی" در درون جنبش مسلحانه دفاع نمود، نفوذ آن ایده ها در جنبش ما یک رشته نتایج عملی ببار آورد که بعداً مورد بررسی قرار خواهد گرفت(9).

همینجا بهتر است به دو نکته اشاره شود، نکاتی که نشان دهنده ی روح انقلابی رفقای ما است. اول اینکه رفقای ما بر روی شناخت عینی و درست جامعه تاًکید می ورزند. در شرایطی که انقلابیون صدیق نیز برای پیدا کردن پاسخ سؤالات خود به الگوهای برجسته ی انقلابی رجوع می کردند و کوشش داشتند تا بدون هیچگونه تغییر و یا با اندک تغییری در آنها، نسخه ای برای دردهای جامعه ی ما بپیچند، رفقای ما با پیگیری و جدیت کامل، تمام هَم و غم خود را بر روی مطالعه ی جامعه ی ایران متمرکز نمودند. دوم اینکه، رفقای ما این شناخت را نه برای ارائه ی تحلیلی ساده و بعد دلخوش کردن و دست روی دست گذاشتن، بلکه برای پراتیک انقلابی و برای راهگشائی های عملی تعقیب می نمودند.

رهبر کبیر ما، رفیق مسعود احمدزاده همیشه می گفت: "شرط صداقت انقلابی، در برخورد جدی با مسائل است". او و رفقای همرزمش تبلور زنده ی این حُکم به غایت تکان دهنده بودند. این نحوه ی برخورد، این پیگیری و خستگی ناپذیری برای دریافت صحیح واقعیات و به تبع آن، حرکت درجهت تغییر آگاهانه ی آن از جمله خصائصی است که باعث افتخار چریکهای فدائی خلق ایران است. چرا که اینها از جمله شروط لازم برای یک پیشاهنگ انقلابی است. چرا که اینها از جمله نمودهای تعصب و وفاداری به پرولتاریا و مکتب ظفرنمون او یعنی مارکسیسم- لنیسیم انقلابی است. ما به جراًت می توانیم بگوئیم متاًسفانه چنین خصائصی را در هیچ یک از گروههائی که تا آن زمان در عرصه ی مبارزه فعالیت می نمودند و یا حتی بعد از آن مشاهده نکردیم.

óóóóóóóóóóóó

در قسمت قبل چگونگی برخورد رفقای ما با اصلاحات ارضی تا حدودی تشریح شد. رفقای ما در جریان مطالعه ی خود به این نتیجه رسیده بودند که شکل و محتوای جامعه تغییر کرد، اما ماهیت آن همچنان پا بر جا باقی ماند. رفقای ما توانستند گسستگی و پیوستگی حرکت جامعه ی تحت سلطه ی ما را نشان دهند. وقتی رفقای ما می گفتند که تغییر و تحولاتی در جامعه صورت پذیرفته و این تغییر و تحولات را بازگو می کردند، در حقیقت به گسستگی اشاره داشتند و وقتی می گفتند ماهیت پروسه عوض نشده و ایران همچنان کشوری تحت سلطه باقی مانده است، پیوستگی پدیده را نشان می دادند.

آنها توانستند براساس آن تحلیل، صف بندی طبقاتی جامعه را مشخص نمایند و به مسئله ی مرحله ی انقلاب پاسخ بگویند. حاصل مطالعات رفقای ما نشان می دهد که آنها به واسطه ی وفاداری به مارکسیسم- لنینیسم انقلابی، اتکاء بر واقعیت عینی جامعه و شور و صداقت انقلابی توانستند بر هرگونه آزاد اندیشی سطحی و دگماتیسم عمیق فائق آیند. آنها توانستند ناهمانندی های اساسی پروسه ی رشد سرمایه داری در غرب و سرمایه داری جامعه ی تحت سلطه ی ما را عمیقاً درک کنند و در نتیجه به شناخت قانونمندی های متفاوت حاکم بر رشد آنها نائل آیند.

کسانی که سرمایه داری ایران را با سرمایه داری غرب یکسان می گرفتند، در تبیین روبنای سیاسی جامعه ی ما دچار انحرافات اصولی می گشتند و در نتیجه ی آن، خواسته یا ناخواسته، نظراتی ارائه می دادند که یکسره با دیدگاه های مارکسیسم- لنینیسم نیز مغایر بود. از جمله مسائل داغ مورد بحث آن زمان، مسئله ی دیکتاتوری در ایران بود. حقیقت آن بود که به هنگام مطالعه ی رشد سرمایه داری کلاسیک در جوامع اروپا مشاهده می شد که دمکراسی بورژوائی از جمله خصائص اساسی روبنای سیاسی آن جوامع نو پاست. دیدگاه ماتریالیسم تاریحی تبیینی کاملاًعلمی از این واقعیت بدست می دهد. ماتریالیسم تاریخی، این خصیصه را در ارتباط با کیفیت سرمایه و مبارزه ی طبقاتی توضیح می دهد و خوشبختانه بزرگان ما، چون مارکس و انگلس، به وضوح و با روشنی تام در این مورد آثاری از خود باقی گذاشتند. و حال آنکه در ایران، تمام مشاهدات زندگی مبارزاتی و دیگر حوزه های فعالیت اجتماعی، به وضوح نشان می دادند که کاربُرد سیستماتیک قهرضدانقلابی از خصائص بنیادی قدرت سیاسی حاکم است. این تفاوت برای رفقای ما کاملاً روشن بود.

آنها، هم می توانستند ضرورت دمکراسی بوروژوائی را در سرمایه داری نوپای غرب درک کنند و هم ضرورت دیکتاتوری را در جامعه ی ایران، ولی این تفاوت، برای آن سیستم نظری که سرمایه داری ایران تحت سلطه را با سرمایه داری غرب یکسان می گرفت، تناقصات زیادی ایجاد می کرد. زیرا اگر این درست می بود که جامعه ی ما از همان قوانینی تابعیت می کند که جوامع سرمایه داری کلاسیک، آنها می بایست توضیح می دادند، به علت وجود کدام شرایط ویژه، این دمکراسی خود را در اینجا نشان نمی دهد؟ مطالعه ی تاریخ و تحلیل بنیان گذران مارکسیسم نشان می داد که پروسه ی رشد سرمایه داری کلاسیک، دمکراسی بورژوائی نه یک امر تصادفی، بلکه ضرورتی تاریخی محسوب می شود. پس این مدعیان می بایست ثابت کنند تا دیکتاتوری حاکم بر ایران یک امر تصادفی است. برای توضیح این امر، تئوری پوچ و بی پایه ی "دیکتاتوری فردی شاه" آفریده شد.

اولین نکته ای که در این ترکیب جلب نطر می کند، پوشیده بودن ماهیت طبقاتی این دیکتاتوری است. هر نوآموز مارکسیسم- لنینیسم این را می داند که دولت یک ارگان طبقاتی است و دیکتاتوری که به کمک همین ارگان اعمال می شود، دارای محتوای طبقاتی معینی است. درک این نکته حتی در برخوردی سطحی با آثار کلاسیک رهبران بزرگ به دست می آید و به نظر ما بعید است که دانشمندان بی نیاز از توصیف!! کمیته ی مرکزی حزب توده، مثلاً "دوتاکتیک سوسیال..." لنین را نخوانده باشند. در آن جا لنین به صراحت این مسئله را توضیح می دهد. لنین می نویسد: "از نقطه نظر عوامانه و بورژوامآبانه، مفهوم دیکتاتوری و مفهوم دمکراسی یکدیگر را نفی می کنند، بورژوا که معنی تئوری مبارزه ی طبقات را نمی فهمد و در صحنه ی ساست همیشه ناظر زدوخوردهای کوچک دستجات و فرقه های مختلف بورژوازی بوده است... دیکتاتوری را به معنای الغای کلیه ی آزادی ها و تضمینات دمکراسی، به معنای انواع خودسری ها و سؤاستفاده از قدرت به نفع شخص دیکتاتور تعبیر می نماید". (10)

همانطور که مشاهده می شود کمیته ی مرکزی خائن حزب توده از همان دیدگاهی به مسئله نگاه می کند که لنین آن را عوامانه و بورژوامآبانه می داند. به نظر ما لازم نیست در این جا ثابت کنیم که مارکسیسم- لنینیسم دیکتاتوری را همواره با محتوای طبقاتی آن در نظر می گیرد، زیرا نظرگاه مارکسیسم- لنینیسم درمورد دیکتاتوری و رابطه ی آن با دمکراسی در آثار بزرگان ما، مارکس، انگلس، لنین و... با وضوح کامل تشریح شده است، بلکه آنچه ما باید بدان بپردازیم این مسئله است که تز "دیکتاتوری فردی شاه" چه کمکی در حل تناقضات نظرگاه فوق می کند و چه نتایج عملی از آن حاصل می شود.

آنها با اختراع تئوری پوچ و مهمل "دیکتاتوری فردی شاه" می توانستند لااقل در ذهن خود به تناقضاتی که در رابطه با یکسان گرفتن رشد جوامع سرمایه داری کلاسیک و سرمایه داری ایران پیدا شده بود، پاسخ بگویند. زیرا در این تئوری، دیکتاتوری شاه همچون خودسری ها و سؤاستفاده ی او از قدرت نمودار می شود و درنتیجه، این دیکتاتوری از ضرورتهای اقتصادی و وضعیت مبارزه ی طبقاتی در جامعه ناشی نشده، بلکه علت آن، خصائص فردی است که در رأس قدرت قرار دارد. بدین ترتیب آنها را قادر می ساخت تا بقیه ی اراجیف خود را برزبان رانند. زیرا اگر دیکتاتوری شاه ضروری نباشد، پس، از دیدگاه آنها این امکان وجود دارد که بخشی از هیئت حاکمه و یا همه ی آن نماینده ی خود را عوض کنند و با انتخاب نماینده ی دیگر و با برقراری شکل های جدید حکومتی، تناقص بین سیستم اقتصادی و روبنای سیاسی آن را حل کنند و در نتیجه جامعه ی ما نیز از موهبت دمکراسی بورژوائی برخوردار گردد و درپی همین صغراوکبرا بود که می توانستند از جناحهای "واقع بین" و "دوراندیش" در طبقه ی حاکمه صحبت کنند.

و اکنون با توجه به آنچه تاکنون گفته شده می توان طرح کلی زیر را از نظرات آنها ارائه کرد: از نظر آنها، جامعه ی ما بر اثر اصلاحات ارضی وارد "مرحله ی نوینی" از رشد تاریخی خود شد، یعنی وارد مرحله ی سرمایه داری. از یک سو به علت تحولات ارضی، دهقانان که کثیرترین اقشار اجتماعی بودند، از صحنه ی مبارزه خارج شدند و از سوی دیگر پرولتاریا رشد کافی نکرده بود، پس می بایست صبر کرد تا سرمایه داری به حد معینی از رشد خود برسد. از این مقدمات نتیجه می شد که شرایط عینی برای انقلاب آماده نیست. در اینجا مسلماً این سؤال پیش می آید که پس آیا باید مبارزه را تعطیل کرد؟ این آقایان که خیلی مبارز بودند!! نمی توانستند به این سؤال جواب مثبت بدهند. آنها می گفتند نه، مبارزه باید انجام بپذیرد. اما ابتدا باید یک مسئله را حل کرد و آن "دیکتاتوری فردی شاه" است. با این دیکتاتوری همه مخالفند و در درون هیئت حاکمه هم جناح های "واقع بین" و"دوراندیش" وجود دارند که با این دیکتاتوری مخالف هستند، پس بیائید با این ها متحد شویم و برعلیه دیکتاتوری فردی شاه مبارزه کنیم و آن را به دمکراسی تبدیل نمائیم. آنوقت در آن دمکراسی ما توده ها را آموزش می دهیم، سطح آگاهی شان را بالا می بریم، سپس در شرایط مساعد "بین المللی" به وظایف "انترناسیولیستی" خود عمل کرده، حکومت را به دست می گیریم.

اگر خواننده بگوید: باشد، همه ی این لاطائلات قبول، ولی حتی در این زمینه چه کاری انجام دادند، "توده ای ها" واقعاً انبانشان خالی است و هرگز نمی توانند حتی به یک عمل مؤثر اشاره نمایند. می بینیم که چگونه نتایج تحلیل!! آقایان، تمام نیروهای انقلابی و مردم را به انفعال هرچه بیشتر در عرصه ی مبارزه ی طبقاتی دعوت می کند. حیات سیاسی رهبران خائن حزب توده، خود تجلی کاملی از این زندگی سیاسی انفعالی است.

همانطور که در قسمت قبل اشاره شد، تحلیل ما در تغییرات و تحولات حاصل از رفرم، یکسره با تحلیل دیگر گروه ها و سازمان ها تفاوت داشت. رفقای ما به علت داشتن یک تحلیل درست از تحولاتی که در مناسبات اقتصادی جامعه ی ما رخ داد، از همان ابتدا سرنخی در دست داشتند که آنها را برای تبیین دقیق علمی از رابطه ی روبنای سیاسی جامعه ی ما با مناسبات اقتصادی حاکم بر آن هدایت می کرد. از نظر تئوریک، رفقای ما این نکته را درک کرده بودند که دیکتاتوری همواره، دیکتاتوری طبقه است. آنها درک کرده بودند که دیکتاتوری و دمکراسی دوروی یک سکه اند، آنها درک کرده بودند که حد عملکرد دیکتاتوری، وابسته به وسعت پایگاه طبقاتی و اجتماعی طبقه یا طبقات حاکم است و شکل و محتوای آن بستگی به چگونگی مبارزه ی طبقاتی در درون جامعه دارد، هرچقدر وسعت پایگاه طبقاتی و اجتماعی قدرت سیاسی حاکم محدودتر باشد، حدود اعمال دیکتاتوری وسیعتر است و هرچقدر وسعت پایگاه طبقاتی و اجتماعی قدرت سیاسی حاکم وسیعتر باشد، حدود دمکراسی وسیعتر است. براساس این ادراک، رفقای ما یکی از خصائص روبنای سیاسی ایران، یعنی دیکتاتوری شدید هیئت حاکمه را توضیح دادند. رفقای ما در پروسه ی مطالعه ی خود از شرایط جامعه ی ایران و دیگر جوامع تحت سلطه به این نتیجه رسیدند که اساساً سلطه ی امپریالیستی و حفظ و تحکیم این سلطه، فقط و فقط با قهرضدانقلابی ممکن است و می گفتند آنهائی که برای ایجاد و بسط شرایط مبارزه ی ضدامپریالیستی، منتظر شرایط دمکراتیک هستند، همانقدر بیهوده فکر می کنند که کسانی برای بهبود وضع جهان منتظر ظهور امام زمان اند. زیرا تا وقتی وابستگی امپریالیستی وجود دارد، دیکتاتوری ضد خلقی جزو خصائص اصلی روبنای سیاسی است. این حُکم را واقعیات عینی تاًیید می کند. ما در آمریکای لاتین، در آفریقا و برخی کشورهای آسیائی تحت سلطه مشاهده کردیم که حکومت ها تغییر می یافتند، اما این خصیصه ی اصلی پا بر جا باقی می ماند.

اما برای فهم دقیق رابطه ی دیکتاتوری ضد خلقی حاکم بر جامعه ی ایران با مناسبات اقتصادی باید به تاریخ کشور خود نظر افکنیم. بررسی تاریخ ایران و سرمایه داری ایران و مقایسه ی آن با رشد سرمایه داری کلاسیک، مسئله را هر چه بیشتر روشن می کند. رفقای ما نیز با مطالعه ی تاریخ ایران و مطالعه ی جوامعی که سرمایه داری کلاسیک را گذراندند، به درک هر چه دقیق تر و بهتر ناهمانندی های اساسی بین رشد سرمایه داری جوامع کلاسیک و سرمایه داری ایران نائل آمدند. تاریخ ایران نشان می دهد که امپریالیسم زمانی بر دستگاه دولتی ا